Dược liệu Cát Cánh - Dược liệu Ninh Hiệp

Mô tả cây:

Cát cánh là cây thân thảo sống lâu năm, thân cao khoảng 60 – 90 cm. Lá gần như không có cuống. Lá dưới mọc vòng 3-4 lá hoặc mọc đối xứng nhau. Lá phía trên nhỏ, có khi mọc cách. Hoa Cát cánh có hình chuông, mọc đơn độc hoặc thành bông thưa, có màu xanh lam và mép có 5 thùy, các thùy có gân nổi rõ. Mùa hoa từ tháng 5 – 8. Quả hình trứng ngược. Mùa quả từ tháng 7-9.

Bộ phận dùng của cây Cát cánh:

Rễ củ phơi hoặc sấy khô. Rễ hình trụ thuôn dần về phía dưới hoặc có dạng hình trụ nhỏ và dài, hơi vặn xoắn lại, đôi khi phân nhánh, dài 7cm – 20cm, đường kính 0,7 cm đến 2cm. Phần đỉnh rễ còn sót lại một đoạn ngắn của thân rễ mang nhiều sẹo nhỏ là vết tích của gốc thân. Mặt ngoài màu vàng nhạt hay vàng nâu nhạt, có nhiều rãnh nhăn nheo theo chiều dọc và những nếp nhăn ngang. Thể chất giòn, mặt bẻ không phẳng. Mặt cắt ngang có phần vỏ màu trắng hoặc hơi vàng, phần gỗ màu trắng ngà hoặc nâu nhạt, tầng phát sinh libe- gỗ thành vòng rõ, màu nâu nhạt. Không mùi hoặc có mùi đường cháy nhẹ, vị ngọt sau hơi đắng.

Thu hái và chế biến

Cát cánh được thu hoạch vào tháng 2 – 8 hàng năm.

Đào lấy rễ, cắt bỏ đầu rễ và rễ con, rửa sạch, để ráo nước hoặc ủ khoảng 12h, thái lát mỏng phơi hay sấy khô.

Thành phần hóa học

Cát cánh chứa nhiều hợp chất như: Methyl 2-O-Methylplatyconate-A, Platycodin C, D, A, Polygalin acid, Platycogenic acid, b-D-Glucoside, a-Spinasteryl, a-Spinasterol,… Ngoài ra, chúng còn chứa chất xơ, sắt, protein và vitamin.

Lợi ích của Cát cánh đối với sức khỏe

- Trong y học hiện đại, Cát cánh có những tác dụng sau:

• Tác dụng nội tiết: nước được sắc từ cây Cát cánh có khả năng làm giảm đường huyết của thỏ, đặc biệt là đối với những con thỏ được gây tiểu đường nhân tạo.
• Tác dụng chống nấm: Nước được sắc từ Cát cánh có thể gây ức chế được hầu hết các loại nấm gây bệnh trên da.
• Hoạt chất Saponin có trong cây Cát cánh có tác dụng kháng viêm, giảm đau, giải nhiệt, chống viêm loét dạ dày, an thần, giúp ngủ ngon. Ngoài ra còn có tác dụng giảm ho, long đờm hiệu quả: chất saponin gây kích thích niêm mạc cổ họng và dạ dày đưa đến phản xạ tăng phân tiết ở đường hô hấp làm cho đờm loãng ra và dễ tống ra ngoài. Người ta đã thực hiện nghiên cứu cho chó và mèo đã đươc gây mê uống nước sắc Cát cánh, họ nhận thấy rằng niêm mạc phế quản tăng tiết dịch. Thành phần Saponin có trong thuốc Cát cánh còn có tác dụng giúp tán huyết mạch. Tuy nhiên, thành phần này thường bị phân hủy khi dùng đường uống, nên thường được tiêm trực tiếp.
• Tác dụng chuyển hóa Lipid: Sử dụng nước sắc từ Cát cánh cho chuột uống người ta nhận thấy lượng cholesterol trong gan giảm và đồng thời thúc đẩy chuyển hóa cholesterol trong cơ thể.

- Theo Y học cổ truyền:

Công năng, chủ trị:

Ôn hóa hàn đàm, trừ mủ, lợi hầu họng. Chủ trị: Ho đờm nhiều, ngực tức, đau họng, tiếng khàn, áp xe phổi, tiêu mù, mụn nhọt.

Một số lưu ý khi sử dụng Cát cánh:

• Cát cánh kỵ thịt lợn.
• Người bị ho lâu ngày kèm theo ho ra máu không nên dùng.
• Người bị ho lao, ho lâu ngày, viêm phế quản, ho khan ít đờm kiêng uống Cát cánh trong thời gian kéo dài.
• Người bị viêm loét dạ dày, xuất huyết dạ dày kiêng uống nhiều Cát cánh.

Nguồn: Tổng hợp